Avrupa üst üste sıcak dalgalarıyla kavruluyor. Yeni bir araştırma ise bu yüksek sıcaklıkların denizlerdeki izdüşümünü inceledi ve iklim değişikliği ile ilişkisini netlikle ortaya koydu.
World Weather Attribution’ın (Dünya Hava Olayları İlişkilendirme Girişimi, WWA) yeni araştırması, Avrupa sularında kaydedilen rekor yükseklikteki deniz yüzeyi sıcaklıklarının iklim değişikliğinden kaynaklandığını gösteriyor. Bu yaz, İrlanda’dan Akdeniz’e kadar uzanan bir bölgede deniz sıcak dalgaları yaşandı ve bazı bölgelerde deniz yüzeyi sıcaklıkları normalin 6 derece üzerinde kaydedildi.
İsviçre, İsveç, Amerika Birleşik Devletleri, İrlanda ve Birleşik Krallık’tan bilim insanları, iklim değişikliğinin bu durum üzerinde etkili olup olmadığını değerlendirmek üzere işbirliği yaptı ve Kelt bölgelerinden Akdeniz’e kadar dört farklı kıyı bölgesini analiz etti. Tüm bölgelerde, küresel ısınmanın ortalama hızını aşan artış eğilimleri tespit etti. Akdeniz’de ise bu artışın, küresel ortalamanın iki katı olduğu görüldü. Bu gözlemleri, iklim modellemeleri ile birleştiren bilim insanları, bu ısınma eğiliminin büyük kısmının iklim değişikliğinden kaynaklandığını ortaya koydu.
Bu anomalilerin ciddi ekolojik sonuçlar doğurduğunu gösteren emareler var. Örneğin Birleşik Krallık’ta balıkçılar, ahtapot popülasyonlarında ani artışlar bildiriyor. Başka türlerin ise daha serin sulara doğru kuzeye kayması sonucunda besin zincirlerinin, kıyı balıkçılığının ve su ürünleri yetiştiriciliğinin etkilendiği raporlanıyor. Olumsuz etkiler, karaya da sıçrayabilir: Deniz yüzeyi sıcaklıklarının yükselmesi, kıyı bölgelerinde nemi artırarak aşırı sıcaklara bağlı riskleri yükseltiyor.
Kitlesel Ölümler Yaşanabilir
İncelenen bölgelerin çoğunda gözleme dayalı veriler, ısınmanın 1,4 derecelik küresel ortalamanın üzerinde olduğunu gösteriyor. Tahminlere göre, en yüksek deniz yüzeyi sıcaklıklarındaki artış daha kuzeyde 1,2 derece civarındayken, Akdeniz’de yaklaşık 3 dereceye ulaşıyor.
Gözlemlerdeki eğilimi iklim modelleriyle birleştiren bilim insanları, iklim değişikliğinin Akdeniz’de yaklaşık 2 derece, Biskay Körfezi ve İber Yarımadası merkezli bölgede 1,4 derece ve Kelt bölgesinde 1,3 derecelik ısınmaya doğrudan neden olduğunu tespit etti.
2026 yılında, Biskay Körfezi/İber Yarımadası kıyı bölgesinin %90’ı ve Batı Akdeniz’in %80’i, deniz sıcak dalgası koşulları deneyimledi. Oysa insan kaynaklı iklim değişikliğinin olmadığı bir senaryoda, bu oranların yaklaşık %40 olması beklenirdi. Doğu Akdeniz’de ise mevcut %70’lik oran %9’a düşerdi. Kelt bölgesinde ise %80 olan oranın %30 olması beklenirdi.
Okyanuslardaki aşırı ısınma, mercanlar, süngerler ve makroalgler gibi habitat oluşturan türlerin kitlesel ölümlerine neden olabilir ve bu da ekosistem genelinde zincirleme etkiler yaratabilir. Deniz sıcak dalgaları ayrıca deniz kuşları ve deniz memelileri dahil olmak üzere üst düzey avcıların besin kaynaklarını bozabilir ve bu da nüfuslarında ciddi düşüşlere yol açabilir. Gelecekte öngörülen ısınma, birçok deniz türünün uyum sağlayabileceği sınırları aşacak. Hızlı ısınma; morina, mezgit, uskumru, deniz tarağı ve ıstakoz gibi önemli balıkçılık kaynaklarının çökmesine neden olabilir.
Deniz sıcak dalgaları, kıyı kentlerinde gece sıcaklıklarını ve atmosferik nemi artırarak karada yaşanan sıcaklık stresini doğrudan şiddetlendiriyor. Sıcak su ise sezonun ilerleyen dönemlerinde yıkıcı fırtınaları tetikleyebilecek aşırı atmosferik nemi besliyor.
“Biyoçeşitlilik, Balıkçılık ve Kıyı Gıda Sistemleri Tehlikede”
Maynooth Üniversitesi ICARUS İklim Araştırma Merkezi’nden Dr. Claire Bergin içerisinde bulunduğumuz yaz aylarının Avrupa genelinde sıcaklıklar açısından dikkate değer bir yaz olduğunu ancak kıyı suları üzerindeki etkilerinin yeterince gündeme gelmediğini belirtti. Analizimiz, insan kaynaklı iklim değişikliğinin bugüne kadar Akdeniz’de yaklaşık 2 derece, Batı Avrupa denizlerinde ise 1,3-1,4 derecenin üzerinde sıcaklık artışına neden olduğunu gösteriyor” derken şöyle devam etti: “Benimki gibi daha soğuk iklime sahip ülkelerde, suların ısınması, denizi ve yüzmeyi sevenlere cazip gelebilir. Ancak su yüzeyinin altındaki deniz yaşamı üzerinde çok ciddi etkileri var. Bu değişim, kıyı topluluklarının hem gıda hem de gelir kaynağı olarak bağımlı oldukları ekosistemleri tamamen yeniden şekillendirebilir. Karada ise aşırı hava olaylarına yol açabilir.”
Kuzey Karolina Üniversitesi Chapel Hill’den (ABD) Deniz Biyoloğu Dr. John Bruno ise Avrupa sularındaki deniz yaşamının zor günler geçirdiğine dikkat çekti. “Okyanuslardaki aşırı ısınma, mercanlar, süngerler ve makroalgler gibi habitat oluşturan türlerde kitlesel ölüm olaylarına yol açarak tüm deniz ekosistemlerinde zincirleme etkiler yaratıyor” diyen Bruno, bazı türlerin yayılma alanlarının kuzeye doğru kaydığını, birçoğunun ise yerlerinde kaldığını söyledi. “Okyanus sıcaklıkları yükselmeye devam ettikçe, birçok tür için biyolojik adaptasyonun mutlak sınırlarına hızla yaklaşıyoruz” diyen bilim insanı bu durumun biyolojik çeşitliliği, balıkçılığı ve kıyı gıda sistemlerini tehdit ettiğini belirtti.
